Zamek bydgoski odkrywa się w ziemi. Spacer przy Przy Zamczysku

Na skrzyżowaniu ulic Przy Zamczysku i Grodzkiej, tam gdzie jeszcze stało przedszkole „Alf” rozebrane w marcu 2024 roku, archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika odsłonili zachowane partie dawnej warowni. W sobotę, 29 listopada, będzie można zejść do wykopów i zobaczyć to z bliska.

Muzeum Okręgowe zaprasza na oprowadzanie „Spacer z archeologiem. Początki dawnej Bydgoszczy”. Wejścia zaplanowano między 12:00–14:00, co pół godziny (12:00, 12:30, 13:00, 13:30). Wejście jest bezpłatne, z rezerwacją przez stronę internetową muzeum. Wejście na teren prac znajduje się od strony placu kościelnego, od ul. Przy Zamczysku.

Jako dopełnienie spaceru muzealnicy polecają wizytę w Zbiorach Archeologicznych, w Białym Spichrzu przy ul. Mennica 2 na Wyspie Młyńskiej. Tego dnia ekspozycja jest czynna w godzinach 11–17. Szczegóły i cennik znajdziesz na stronie Muzeum Okręgowego.

Badania realizował zespół archeologów z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na zlecenie miasta. Kierownik prac, dr hab. Jacek Bojarski z Katedry Starożytności i Wczesnego Średniowiecza w Instytucie Archeologii UMK, podsumowuje, że „fundamenty zamku miejscami się zachowały”. Jak dodaje, wcześniejszą lokalizację obiektu opracowaną przez Roberta Grochowskiego trzeba skorygować. (Robert Grochowski – autor dotychczasowej koncepcji lokalizacji zamku; instytucji autora nie podano w informacji źródłowej).

Pod ziemią uchwycono kilkunastometrowy odcinek ławy kamienno‑piaskowej, czyli podstawy ceglanej ściany zamkowej, z rumowiskiem w północno‑wschodnim narożniku oraz wylewkę wkopu fundamentowego od zachodu. To pozwoliło wyznaczyć oś zamku na linii wschód–zachód. W innych wykopach odsłonięto wkopy rozbiórkowe wypełnione ceglaną gruzowiną.

Jest też ślad życia sprzed zamku: fragment zniszczonej drewnianej chaty z poszyciem ze słomy i trzciny użytym jako posadzka. Obiekt datowany jest na drugą połowę XI wieku, co potwierdza, że kazimierzowska twierdza stanęła na starszym grodzisku. „To tylko częściowe rozpoznanie, centralna część działki może kryć więcej” – zaznacza dr hab. Jacek Bojarski, zapowiadając chęć kontynuacji badań.

Zamek z XIV wieku, wzniesiony na polecenie Kazimierza Wielkiego po lokacji miasta, przez około trzy stulecia pełnił funkcję militarnego filaru Bydgoszczy. Zrujnował go Potop Szwedzki w 1656 roku, a w późniejszych latach pozostałości rozbierano, odzyskując cegły m.in. pod budowę koszar pruskich huzarów (dziś gmach Poczty Polskiej w Starym Porcie). Wzgórze splantowano; w 1901 roku ruszyła budowa reprezentacyjnej fary ewangelickiej – dziś to kościół jezuitów pw. Andrzeja Boboli.

Dzisiejsze prace wpisują się w ciąg wcześniejszych rozpoznań. W latach 90. XX wieku badano tzw. strefę zamkową, a przełom przyniosły wykopy z 2007–2008 i 2017 roku. Pracownia Archeologiczno‑Konserwatorska Anny i Wojciecha Siwiaków, przy budowie sieci ciepłowniczej, odsłoniła fundamenty dwóch zachodnich narożników zamku. W 2007 roku, przed budową hotelu przy ul. Grodzkiej, znaleziono także 20-metrowy odcinek świetnie zachowanego drewnianego wału, dziś przechowywany w magazynie Instytutu Archeologii UMK.

To wszystko dzieje się tuż pod naszymi stopami. A teraz – wyjątkowo – można to zobaczyć na własne oczy.