Stary Fordon: około 115 głazów wyznaczy dawne cmentarze

W Starym Fordonie w Bydgoszczy powstaną dwie kamienne „ramy” pamięci. Około 100 głazów narzutowych wyznaczy obrys dawnego cmentarza żydowskiego przy ul. Piastowej — ciągiem o długości około 200 m wzdłuż historycznej granicy. Kolejne, około 15 kamieni trafi do lapidarium przy ul. Cechowej, w sąsiedztwie cmentarza rzymskokatolickiego.

Około 100 głazów przy Piastowej, 15 przy Cechowej

Teren po kirkucie przy Piastowej to dziś zielony skwer między blokami. Kamienie mają pomóc zobaczyć to, czego już nie ma — linię starej nekropolii. Druga lokalizacja to fragment granicy lapidarium upamiętniającego dawny cmentarz ewangelicki przy Cechowej, położony obok rzymskokatolickiej nekropolii. W obu miejscach miasto sięga po naturalne, surowe głazy, które zniosą czas i nie zaburzą charakteru zieleni.

Kirkut w Fordonie mógł działać już od XVII wieku. Do 1819 r. chowano tam również Żydów z Bydgoszczy. W okresie międzywojennym teren otaczał ceglany mur, a podczas okupacji nekropolia została celowo zniszczona. Po wojnie przestrzeń zamieniono w park. Pamięć o miejscu przywrócono w 2013 roku: stanął wtedy głaz z tablicą z sześcioramienną gwiazdą i napisem po polsku i hebrajsku.

Historia lapidarium przy Cechowej zaczęła się od niskiego stanu Wisły: w 2015 roku rzeka odsłoniła fragmenty nagrobków z dawnego cmentarza ewangelickiego, użyte po 1945 r. do umocnienia skarpy i budowy wiślanych ostróg. Stowarzyszenie Miłośników Starego Fordonu — lokalna organizacja społeczna — wydobyło wszystkie odnalezione elementy. Najstarsze mają daty z 1870 roku, jedyny zachowany nagrobek został oczyszczony. W 2017 roku utworzono w tym miejscu lapidarium w ramach projektu „Jedno miasto, trzy kultury”.

300 tys. zł na „Edukację nad Wisłą” i działania w kuczce

Ustawienie głazów to część projektu „Edukacja nad Wisłą”. W jego ramach przewidziano także dodatkowe tablice informacyjne oraz cykl spotkań, warsztatów i wydarzeń. Wcześniej przeprowadzono prace konserwatorskie i porządkowe w dawnej kuczce przy ul. Kapeluszników, by drewnianą część obiektu dostosować do działań edukacyjnych. Celem całego pakietu jest ożywienie aktywności społecznej i kulturalnej na obszarze rewitalizacji Starego Fordonu — przede wszystkim wśród dzieci i młodzieży mieszkających lub uczących się na tym terenie.

Na mapie wielokulturowego Fordonu nadal widać materialne ślady przeszłości: budynek dawnego kościoła ewangelickiego przy ul. gen. W. Sikorskiego, dawną synagogę przy ul. Bydgoskiej i kuczkę przy Kapeluszników. Nowe kamienie wpiszą te miejsca w czytelną opowieść o dzielnicy. Na realizację całego projektu miasto pozyskało 300 tysięcy złotych z budżetu państwa i Unii Europejskiej.