UKW bada Deltę Mackenzie. Trzecia wyprawa w sierpniu 2026

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy prowadzi w sierpniu trzecią w 2026 roku ekspedycję do Delty Mackenzie w kanadyjskiej Arktyce. Zespół kieruje dr hab. Michał Habel, prof. uczelni z Wydziału Nauk Geograficznych. Cel jest policzalny: określić, jaka część materiału niesionego przez rzekę trafia do Oceanu Arktycznego, a ile zostaje przechwycona przez deltę.

Sierpniowa ekspedycja zamyka sezon terenowy 2026. Wcześniej, na początku okresu ciepłego w Arktyce, miesięczne badania w rejonie Inuvik prowadzili Marta Brzezińska i Damian Ciepłowski z Wydziału Nauk Geograficznych UKW. Druga wyprawa ruszyła w połowie czerwca pod kierunkiem prof. Michała Habla i łączyła zadania z dwóch grantów Narodowego Centrum Nauki. Teraz, w sierpniu, terenowy monitoring domyka zestaw danych z trzech faz sezonu hydrologicznego.

Delta tworzy sieć koryt i około 45 tysięcy jezior. To naturalny filtr — rozległa płaszczyzna, która może zatrzymywać transportowane przez rzekę osady i związany z nimi węgiel organiczny. Warunki szybko się zmieniają: w okolicach Inuvik średnia roczna temperatura wzrosła w ostatnich dekadach o około 4,8°C, a okres ze średnią dobową powyżej zera wydłużył się o około 20 dni w roku. Odbija się to na wieloletniej zmarzlinie, długości sezonu bez lodu oraz dynamice procesów hydrologicznych i geomorfologicznych.

Podczas sierpniowych prac trwają pomiary geodezyjne i hydrologiczne, a także pobór próbek wody i osadów. Zespół buduje na tej podstawie modele transportu i depozycji materiału. Wykorzystuje też zobrazowania radarowe i optyczne, w tym technologię InSAR Wetland, która pozwala śledzić zmiany poziomu wody i dynamikę przepływów na dużych obszarach deltowych.

Badania realizowane są w ramach projektu OPUS 27 NCN „Delty arktyczne jak gąbki: Jak równiny deltowe rzek filtrują i zatrzymują osad i węgiel?”, którym kieruje prof. Michał Habel. Partnerami w konsorcjum są Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN oraz Politechnika Krakowska. W czerwcu zadania łączono dodatkowo z projektem PRELUDIUM BIS 5, poświęconym prędkości opadania i zdolności zatrzymywania osadów w jeziorach deltowych wielkich rzek Arktyki. Równolegle UKW prowadzi też grant OPUS 30 dotyczący genezy i ewolucji architektury sieci koryt rozprowadzających jako „nowego śladu” globalnych zmian klimatu w deltach arktycznych.

Logistyczne zaplecze zapewnia Aurora Research Institute w Inuvik, kluczowy ośrodek wsparcia badań w zachodniej części kanadyjskiej Arktyki. Zebrane w trzech wyprawach dane pokażą, jak system deltowy funkcjonuje w różnych fazach sezonu — od dostawy osadów i węgla, przez ich transport i przechwytywanie w jeziorach, po długookresową przebudowę architektury delty pod wpływem ocieplenia.