Stary Fordon ma głos: Damian Rączka z nominacją POLIN ’25

Damian Amon Rączka został nominowany do Nagrody POLIN 2025, przyznawanej przez Muzeum Historii Żydów Polskich. Wyróżnienie istnieje od 2015 roku i trafia do osób oraz instytucji, które realnie dbają o pamięć i relacje polsko‑żydowskie. W gronie tegorocznych nominowanych jest siedem osób. Dla Fordonu to sygnał, że lokalna, codzienna praca nad pamięcią ma ogólnopolski rezonans.

Rączka to przewodnik miejski i aktywista z Bydgoszczy związany ze Starym Fordonem. W Fundacji Synagoga w Fordonie – Dom Kultury prowadzi działania edukacyjne, dokumentacyjne i upamiętniające, które wydobywają z cienia zapomniane historie mieszkańców.

Przez ostatnie pięć lat poprowadził około 150 spacerów po Starym Fordonie, opowiadając o losach Żydów współtworzących Bydgoszcz. Równolegle od 2015 roku odnalazł i zabezpieczył blisko 80 macew porozsiewanych w różnych częściach miasta. Wśród nich jest fragment błękitnego nagrobka z końca XVIII wieku — najstarsza znana macewa w Bydgoszczy, znaleziona na jednej z ulic Starego Fordonu. Znaleziska czyści i kataloguje. Trwają przygotowania do stworzenia lapidarium „Ściany Pamięci” z odzyskanych płyt nagrobnych.

Wspólnie z Zespołem Szkół Budowlanych od trzech lat realizuje projekt „Podwórko nauki, kultury, tradycji i sztuki”. Wzięło w nim udział już ponad 2 tys. uczniów bydgoskich szkół. To nauka historii przez działanie i kontakt z miejscem. To już ponad 2 tysiące.

Od 2022 roku Rączka działa jako Aktywista w Sieci Forum Dialogu, koordynując grupę „Na zachód od Warszawy”. To współpraca, która łączy lokalne inicjatywy i wzmacnia edukację historyczną. „Są ludzie, którzy przywracają pamięć. Damian Rączka jest jednym z nich” — napisali organizatorzy konkursu.

Jak podkreśla kierownictwo konkursu, nagroda docenia ludzi, którzy troszczą się o wspólną historię i potrafią opowiadać o niej w swoich miejscach. Dyrekcja Muzeum POLIN zwraca uwagę, że takie działania budują most między przeszłością a teraźniejszością — w szkołach, na cmentarzach, w lokalnych projektach.

Termin ogłoszenia laureatów nie jest podany. Sama nominacja już jednak wzmacnia lokalne inicjatywy i kieruje uwagę na Stary Fordon.

Dzięki pracy społeczników pamięć wraca do przestrzeni miasta — do opowieści, murów i kamieni. Stary Fordon staje się mapą śladów, które znów są czytelne dla mieszkańców i gości. To spokojna, systematyczna robota, której sens przypominają słowa Mariana Turskiego: „Nie bądź obojętny”. Dla Bydgoszczy to ważny sygnał, że historia żyje, gdy jesteśmy gotowi jej słuchać.