Wigilia wolna od pracy od 2025. Wyjątki i kary do 100 tys. zł

To już przesądzone: od 2025 roku 24 grudnia jest wpisana do kalendarza jako dzień ustawowo wolny od pracy. Zmianę wprowadzono ustawą z 6 grudnia 2024 r. zmieniającą przepisy o dniach wolnych, a jednolity tekst opublikowano w Dzienniku Ustaw 2025 poz. 296 (podstawa: Dziennik Ustaw 2024 poz. 1965 i obwieszczenie z 6 marca 2025 r.). Dla pracowników to realna ulga – Wigilia bez urlopu, bez pośpiechu. Dla pracodawców – nowe obowiązki i kary za złamanie zakazu.

Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że – cytując krótko – „praca w niedziele i święta jest dozwolona w określonych przypadkach”. Podstawą jest art. 151¹⁰ Kodeksu pracy. Obejmuje on m.in. akcje ratownicze i usuwanie awarii, pracę w ruchu ciągłym i na zmiany, niezbędne remonty, transport i komunikację, zakładowe straże pożarne i służby ratownicze oraz ochronę osób i mienia.

Wyjątki dotyczą też rolnictwa i hodowli oraz prac koniecznych ze względu na użyteczność społeczną i codzienne potrzeby – jak szpitale i inne całodobowe placówki zdrowotne, gastronomia, hotele, zakłady komunalne czy instytucje kultury i wypoczynku. Jeśli ktoś tego dnia pracuje, pracodawca musi oddać inny dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego – zwykle do 31 grudnia.

W handlu obowiązuje co do zasady wolna Wigilia dla pracowników – PIP podkreśla, że dotyczy to także osób na umowach cywilnoprawnych. Sam przedsiębiorca może jednak stanąć za ladą, podobnie najbliższa rodzina pomagająca nieodpłatnie, o ile na co dzień nie jest przez niego zatrudniana.

Są też branżowe wyjątki. Pracować mogą m.in. stacje paliw, apteki i punkty apteczne, sklepy, w których przeważa sprzedaż kwiatów, pamiątek lub dewocjonaliów, prasy, biletów czy wyrobów tytoniowych, a także placówki pocztowe i obiekty infrastruktury krytycznej. Działają sklepy w hotelach i instytucjach kultury, sportu, oświaty i turystyki, sklepy internetowe i platformy, piekarnie, cukiernie i lodziarnie, punkty na dworcach, lotniskach i w portach, automaty sprzedażowe, rolniczy handel detaliczny, hurtownie farmaceutyczne oraz punkty prowadzące wyłącznie skup produktów rolnych.

PIP przypomina: „Wigilia to dzień ustawowo wolny od pracy”. Za bezprawne polecenie pracy w tym dniu grozi grzywna od 1 000 do 30 000 zł. W handlu sankcje są wyższe – od 1 000 do nawet 100 000 zł, jeżeli placówka nie mieści się w żadnym ze wskazanych wyjątków.

Nowe przepisy wydłużają też katalog świąt – PIP wskazuje, że rocznie dni ustawowo wolnych jest teraz 14. To zmienia rytm grudnia u nas, także w bydgoskich firmach i sklepach: planując dyżury, dostawy czy ostatnie świąteczne zakupy, trzeba brać pod uwagę wyraźnie opisane wyjątki i konsekwencje.