Szkoły ponadpodstawowe od września z nowym przedmiotem

Od 1 września 2025 roku w polskich szkołach ponadpodstawowych pojawi się nowy przedmiot – edukacja obywatelska. Zastąpi historię i teraźniejszość i ma przygotować młodych ludzi do świadomego i odpowiedzialnego zaangażowania obywatelskiego. Wyróżnikiem będzie praktyczne podejście do nauczania: obok lekcji pojawią się działania obywatelskie oraz projekty edukacyjne o charakterze badawczym lub społecznym.

Nowy przedmiot został wprowadzony rozporządzeniem ministra edukacji z 6 marca 2025 roku. Będzie realizowany w liceach ogólnokształcących i technikach, a także w szkołach branżowych I stopnia oraz liceach ogólnokształcących dla dorosłych. Podstawę programową opracował zespół ekspertów i praktyków pod przewodnictwem Jędrzeja Witkowskiego, prezesa Centrum Edukacji Obywatelskiej.

Najważniejszym elementem edukacji obywatelskiej jest praktyczne działanie. Uczniowie – obok zajęć w klasie – będą angażować się w aktywności takie jak organizacja wydarzeń rocznicowych, pisanie petycji, udział w szkolnych i lokalnych mediach społecznościowych czy kandydowanie w wyborach do samorządu uczniowskiego. Wśród metod aktywizujących przewidziano także projekty edukacyjne – badawcze lub społeczne – z określonym celem, harmonogramem, podziałem zadań i prezentacją rezultatów.

W liceach ogólnokształcących przewidziano dwie godziny tygodniowo w klasie II i jedną godzinę tygodniowo w klasie III. W technikach zajęcia odbędą się po jednej godzinie tygodniowo w klasach II–IV. W liceach ogólnokształcących dla dorosłych prowadzących zajęcia w formie stacjonarnej zaplanowano jedną godzinę tygodniowo w klasach II i III. Autorzy podstawy programowej wskazują, że ograniczono liczbę wymagań szczegółowych, aby w przewidzianym czasie znalazło się miejsce na praktyczne elementy nauki.

Tak. Edukacja obywatelska będzie oceniana na koniec półrocza i roku szkolnego w skali od 1 do 6. Rekomenduje się, by w ocenianiu uwzględniać także działania obywatelskie i projekty edukacyjne. W przewodniku dydaktycznym przygotowanym przez zespół autorów podstawy znalazły się wskazówki dotyczące form oceniania, w tym portfolio obywatelskiego, informacji zwrotnej, samooceny i oceny koleżeńskiej.

Zgodnie z docierającymi głosami część nauczycieli jest zadowolona, że działania realizowane dotąd dodatkowo wejdą do głównego nurtu edukacji. Inni podchodzą sceptycznie do aspektów praktycznych, obawiając się dodatkowej pracy związanej z projektami obywatelskimi. Podobny, zróżnicowany feedback spływa z gmin i instytucji, które będą zaangażowane od strony współpracy z uczniami. Centrum Edukacji Obywatelskiej pracuje nad materiałami i narzędziami, które mają ułatwić realizację zajęć i wsparcie nauczycieli.

Wprowadzenie edukacji obywatelskiej oznacza połączenie wiedzy, kompetencji i doświadczenia sprawczości poprzez konkretne działania. W wypowiedziach podkreślono, że młodzi ludzie – nawet przed 18. rokiem życia – są obywatelami i powinni być traktowani podmiotowo przez instytucje publiczne.