Badania przesiewowe raka płuca w Bydgoszczy od 1 października

W Bydgoszczy to realna zmiana dla tysięcy palaczy i byłych palaczy: od 1 października 2026 wchodzi ogólnopolski program badań przesiewowych w kierunku raka płuca z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej. Badanie będzie bezpłatne, bo stanie się świadczeniem gwarantowanym finansowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Lekarze nazywają to najważniejszą od dekad decyzją w diagnostyce tej choroby.

Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) pozwala wykrywać guzy, zanim pojawią się objawy — nawet gdy mają mniej niż centymetr. Przy tak wczesnym rozpoznaniu szansa pięcioletniego przeżycia przekracza 80 procent. Badanie jest szybkie, bezbolesne i wykonywane bez kontrastu, a dawka promieniowania jest niższa niż w klasycznej tomografii.

Program obejmie osoby o najwyższym ryzyku rozwoju raka płuca. Skorzystają z niego:

• osoby w wieku 55–74 lata z historią palenia co najmniej 20 paczkolat (np. paczka dziennie przez 20 lat albo dwie przez 10 lat), które nadal palą lub rzuciły nie dawniej niż 15 lat temu;

• osoby w wieku 50–74 lata, jeśli oprócz palenia mają dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak POChP, narażenie na azbest, krzemionkę, spaliny silników Diesla lub inne czynniki rakotwórcze.

Według danych przywoływanych przez specjalistów, programy oparte na NDTK zmniejszają śmiertelność z powodu raka płuca nawet o 26 procent. To nie tylko rak: skan pozwala też ocenić zwapnienia w tętnicach wieńcowych (ryzyko chorób serca) czy wychwycić zmiany w obrębie nadbrzusza, nerek i wątroby, a często po raz pierwszy rozpoznawane są POChP, choroby śródmiąższowe płuc i zmiany miażdżycowe.

Centrum Onkologii w Bydgoszczy ma już za sobą pilotaż NDTK: przebadano około 4 tysiące mieszkańców regionu i wykryto ponad 30 nowotworów we wczesnym stadium. Ośrodek podkreśla gotowość — od pracowni obrazowania, przez diagnostykę, po leczenie w jednym miejscu. Jak mówi dr Błażej Przybysławski, pulmonolog z Oddziału Klinicznego Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów: „Rak płuca nie musi być wyrokiem. Dziś mamy narzędzia, aby wykrywać go wcześniej i skuteczniej leczyć”.

Dyrektor placówki, prof. Janusz Kowalewski, zwraca uwagę, że wczesne wykrycie otwiera drogę do leczenia radykalnego, najczęściej operacyjnego — a to właśnie ono daje największą szansę na całkowite wyleczenie. Tam, gdzie programy przesiewowe działają, odsetek raków wykrywanych w I–II stadium rośnie z około 26 do 84 procent, a szanse na wyleczenie sięgają nawet 90 procent.

Lekarze przypominają: podstawą profilaktyki pozostaje rozstanie z papierosami — na każdym etapie życia przynosi to korzyści zdrowotne. Program jest dobrowolny i celowany, dlatego ważna będzie aktywność osób z grup ryzyka i lekarzy rodzinnych. Start programu zaplanowano na 1 października 2026.