Zespół dworski w Brąchnówku przejmie województwo. 7 kwietnia

Pod Toruniem, w Brąchnówku w powiecie toruńskim, zapadła decyzja, która zmieni los zabytkowego dworu. 7 kwietnia 2026 r. marszałek Piotr Całbecki i wójt Bartosz Szprenglewski podpisali list intencyjny: samorząd województwa przejmie zespół dworski w Brąchnówku i urządzi w nim Centrum Aktywności Obywatelskiej.

Dokument otwiera drogę do nieodpłatnego przekazania kompleksu przez Gminę Chełmża na rzecz samorządu województwa kujawsko-pomorskiego. Gmina zobowiązała się także do zapewnienia nowych lokali osobom i instytucjom, które dziś korzystają z pomieszczeń w pałacu i towarzyszących mu budynkach. Dla mieszkańców oznacza to, że historyczny adres nie zniknie z mapy — ma zacząć żyć programem kulturalnym i obywatelskim.

Nowe miejsce ma promować dorobek kulturalny, gospodarczy i społeczny regionu. Za prowadzenie odpowie Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa kierowane przez dr. Marka Rubnikowicza. — „Chcemy tu stworzyć swego rodzaju muzeum dwudziestolecia międzywojennego” — podkreślił marszałek Piotr Całbecki. W jego zapowiedzi pojawiły się też dwie kluczowe gwarancje: profesjonalny zespół oraz gotowe zaplecze koncepcyjne i finansowe. Jak dokładnie zostanie ułożona narracja ekspozycji? O tym zdecyduje program przygotowany przez instytucję odpowiedzialną za projekt.

W praktyce Centrum Aktywności Obywatelskiej ma integrować lokalną i regionalną społeczność — w jednym adresie spotkają się edukacja, pamięć miejsca i obywatelskie działania. Dzięki temu zabytek nie będzie tylko obiektem do podziwiania z zewnątrz, ale miejscem regularnych spotkań i pracy z mieszkańcami.

Serce kompleksu to XIX‑wieczny dwór związany z rodziną Czarlińskich — polskich patriotów, przedsiębiorców rolnych i działaczy społecznych. Budynek o eklektycznej architekturze z cechami klasycyzmu został przebudowany na początku XX wieku. W dworskiej bibliotece pracował m.in. Wojciech Kętrzyński, historyk i wieloletni dyrektor Ossolineum. W czasie II wojny światowej obiekt przejęli okupanci, a po 1945 roku działała tu m.in. szkoła podstawowa.

Z Brąchnówkiem łączy się też postać pierwszego wojewody pomorskiego — Stefana Łaszewskiego. Urodził się 8 stycznia 1862 r., najpewniej w należącym wtedy do jego ojca Juliana Łaszewskiego drewnianym dworze, który później zastąpiono obecnym budynkiem. Łaszewski, późniejszy prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego i ważna postać życia publicznego regionu, wskazywany jest jako naturalny patron przyszłego centrum.

Podpisanie listu intencyjnego zgromadziło także władze regionu i powiatu: obecna była wiceprzewodnicząca sejmiku województwa Katarzyna Lubańska, starosta toruński Mirosław Graczyk oraz dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa dr Marek Rubnikowicz. Ten zestaw nazwisk pokazuje wagę projektu — to wspólny front samorządu województwa, powiatu i gminy.

„Wchodzimy tu z profesjonalnym zespołem, który zna się na rzeczy” — mówił marszałek. Celem jest, by zespół pałacowo‑parkowy znów tętnił życiem i stał się wizytówką regionu.