Mennica bydgoska od 26 listopada w Europejskim Centrum Pieniądza

Za cztery miesiące Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy otworzy stałą ekspozycję „Mennica bydgoska”. Miejsce nie jest przypadkowe: Europejskie Centrum Pieniądza na Wyspie Młyńskiej, przy ul. Mennica 4, stoi dziś tam, gdzie działał jeden z najważniejszych zakładów menniczych dawnej Rzeczypospolitej.

Otwarcie 26 listopada 2026 na Wyspie Młyńskiej

Wystawa ma być nowoczesną opowieścią nie tylko o monetach, ale i o ludziach, technologiach oraz ambicjach miasta. „Chcemy stworzyć miejsce nowoczesne i angażujące, gdzie dziedzictwo spotyka się ze współczesną narracją” — mówi dr Anna Kornelia Jędrzejewska, dyrektorka Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

Kurator, dr Krzysztof Jarzęcki z Działu Numizmatyki MOB, zapowiada rozwiązania projektowane z myślą o różnych grupach odbiorców. W planie są prezentacje multimedialne, opisy dźwiękowe, powiększenia eksponatów, rekonstrukcja prasy menniczej oraz holograficzna animacja z udziałem króla Zygmunta III Wazy. Ważnym wątkiem będzie też technika — bydgoska mennica wykorzystywała energię spiętrzonej wody Brdy, co pozwalało napędzać urządzenia.

Na ekspozycji zobaczymy m.in. wyjątkowe monety. Najgłośniejsza będzie koronna trzygroszówka Jana Kazimierza z 1650 r. z tajemniczym napisem „BIDG”. Choć skrót sugeruje Bydgoszcz, moneta była przeznaczona dla całego kraju. Znane są zaledwie trzy egzemplarze tego trojaka — to rzadkość większa niż słynna studukatówka Zygmunta III. Do tego dojdą: talar lekki Zygmunta III z 1624 r. oraz dukat koronny Władysława IV z 1641 r., podpisany tylko inicjałami tajemniczego rytownika „B S”.

1594: przysięga Jahnsa i start mennicy nad Brdą

Symboliczny początek bydgoskiej mennicy to 23 lipca 1594 r., gdy pierwszy zarządca zakładu, Walenty Jahns, złożył przysięgę mincerską. Wcześniej, w pierwszej połowie tego roku, Zygmunt III Waza nadał przywilej jej założenia podkomorzemu ziemi krakowskiej, Stanisławowi Cikowskiemu z Wojsławic, herbu Radwan. Mennica — prywatna własność Cikowskiego — miała bić monety koronne na potrzeby całego kraju. Cikowski zobowiązał się co roku wpłacać do kasy podskarbiego 332 zł 24 gr.

Zakład ulokowano na jednej z wysp w zakolu Brdy. Podwyższone brzegi pozwalały spiętrzyć wodę i korzystać z jej energii, a bliskość miasta ułatwiała zaopatrzenie i transport. 29 lipca 1594 r. pełnomocnik Cikowskiego podpisał umowę dzierżawną z Walentym Jahnsem — już wtedy dzierżawcą mennic w Poznaniu i Wschowie. Oprócz zobowiązań wobec podskarbiego Jahns miał płacić Cikowskiemu czynsz, prawdopodobnie 2000 zł.

Uroczyste zaprzysiężenie Jahnsa jako dzierżawcy oraz Henryka Hornbocka jako wardajna (probierza) odbyło się 29 listopada 1594 r. w Bydgoszczy. Wkrótce potem mennica rozpoczęła pracę.

Realizacja ekspozycji została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.