Dzień Ojca 2025: Jakie prawa ma tata w pracy? Sprawdź, co przysługuje

Choć przez lata mówiło się głównie o urlopach macierzyńskich, polskie prawo pracy od kilku lat wyraźnie nadrabia zaległości względem ojców. Punktem przełomowym była tzw. dyrektywa work-life balance, która wymusiła wprowadzenie m.in. niezależnego urlopu rodzicielskiego dla ojców.

Od kwietnia 2023 roku, a potem – po kolejnych nowelizacjach w marcu 2025 – ojciec może skorzystać nie tylko z 14 dni urlopu ojcowskiego, ale również z 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, które przysługują mu niezależnie od decyzji matki dziecka.

Urlop ojcowski

To 14 dni (2 tygodnie), które można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Ojcowie coraz częściej z niego korzystają – tylko w 2024 roku zrobiło to ponad 162 tys. mężczyzn. To sygnał, że zmienia się nie tylko prawo, ale i świadomość społeczna.

Urlop rodzicielski

Dodatkowe 9 tygodni, które ojciec może wykorzystać bez konieczności rezygnacji matki z jej części urlopu. W praktyce daje to możliwość realnego zaangażowania się w pierwsze miesiące życia dziecka – bez strat finansowych.

Urlop okolicznościowy

Każdemu ojcu przysługują także 2 dni płatnego zwolnienia z pracy z okazji narodzin dziecka – nie trzeba go planować z wyprzedzeniem, wystarczy akt urodzenia.

Od marca 2025 w Kodeksie pracy funkcjonuje nowy rodzaj urlopu – uzupełniający urlop macierzyński. Przysługuje rodzicom wcześniaków i dzieci wymagających długotrwałej hospitalizacji tuż po porodzie. Celem jest zrekompensowanie utraconego czasu z dzieckiem, który zajął pobyt w szpitalu.

Ważne: ten urlop można wykorzystać wyłącznie bezpośrednio po zakończeniu standardowego urlopu macierzyńskiego.

Jeśli tata wychowuje dziecko do 8. roku życia, może złożyć wniosek o elastyczne godziny pracy – np. zmianę godzin, hybrydowy tryb lub skrócony wymiar. Pracodawca nie może tego zignorować – musi odpowiedzieć i uzasadnić ewentualną odmowę.

To kluczowe dla ojców, którzy chcą np. odbierać dzieci z przedszkola czy uczestniczyć w codziennym życiu rodziny.

Ochrona rzeczywiście przysługuje ojcom, ale z precyzyjnymi warunkami. Nie działa od razu po złożeniu wniosku. Dla przykładu: przy urlopie ojcowskim ochrona zaczyna obowiązywać 7 dni przed jego rozpoczęciem. Dla urlopu rodzicielskiego – 21 dni, a w przypadku urlopu macierzyńskiego lub na jego warunkach – 14 dni wcześniej.

Od tego momentu pracodawca nie może rozwiązać ani wypowiedzieć umowy o pracę, ani nawet prowadzić przygotowań do wypowiedzenia – z wyjątkiem ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych lub np. upadłości firmy.

Uwaga: po powrocie z urlopu ochrona ustaje. Pracodawca może wypowiedzieć umowę – pod warunkiem, że nie powołuje się na sam fakt korzystania z uprawnień rodzicielskich.

Tu pojawia się problem. Choć prawo daje ojcom coraz więcej, wciąż wielu z nich nie wie, z czego może skorzystać. ZUS Opole podał, że aż 64% uprawnionych skorzystało z urlopu ojcowskiego – ale to i tak oznacza, że co trzeci tata nie zrobił tego w ogóle.

Niektórzy boją się reakcji pracodawcy, inni – nie wiedzą, że te uprawnienia im przysługują. A przecież to właśnie ten czas – pierwsze tygodnie i miesiące – buduje więź z dzieckiem na całe życie.

Mówi pan Maciek, ojciec dwójki dzieci z Bydgoszczy. – „Pierwszy raz skorzystałem z urlopu ojcowskiego dopiero przy drugim dziecku. Serio, nawet nie wiedziałem, że mi się należy. Myślałem, że to tylko dla kobiet”.

To niestety częsty scenariusz. Wiele firm nie informuje aktywnie o takich uprawnieniach, a sami ojcowie nie pytają. Efekt? Prawa są, ale… wciąż czekają, aż ktoś po nie sięgnie.

W 2025 roku Dzień Ojca wypada w poniedziałek – 23 czerwca. To dobra okazja, by nie tylko złożyć życzenia, ale też przyjrzeć się, czy ojcowie w Polsce mają realne wsparcie w pracy.

Bo ojcostwo to nie tylko sentymenty i wzruszenia. To konkretne obowiązki, ale i konkretne prawa – które warto znać i z nich korzystać.